سرهنگ علی رفیعی رئیس اداره نظارت بر اماکن درباره محدوده خیابان‌های سنایی و ایرانشهر گفته: «متأسفانه این محدوده به محلی برای دوردور و تجمع تبدیل‌شده است. من خودم در محل حضور پیدا می‌کنم و می‌بینم بعضی افراد حتی نمی‌دانند برای چه به آنجا آمده‌اند. از ابتدای خیابان حرکت می‌کنند تا انتهای پارک و دوباره برمی‌گردند. وقتی از آن‌ها می‌پرسیم برای چه به اینجا آمده‌اید و چه‌کاری دارید خودشان هم پاسخ مشخصی ندارند.»

به‌زودی در همین راستا، اخبار تکمیلی:

*به‌زودی عملیات ضربتی «جمع‌آوری پیاده‌های بی‌هدف در سطح محله‌های سنایی و ایرانشهر» در ادارۀ نظارت بر اماکن نیروی انتظامی اجرا می‌شود.

*بر اساس عملیات فوق هرگونه دوردور عابران پیاده از ابتدای خیابان تا انتهای پارک و بالعکس نیازمند ارائۀ دلایل متقن و محکمه‌پسند می‌باشد.

*دوردور پیاده‌ها در خیابان‌های فوق مستلزم دریافت مجوز روزانۀ «طرح ترافیک پیاده‌ها در سنایی و ایرانشهر» است.

*متقاضیان باید در «سامانۀ پیاده‌روی لازم در سنایی و ایرانشهر و کسب مجوز» (سپلشک sepeleshk.ir) ثبت‌نام کنند و به دریافت و نصب مجوز روزانه «طرح ترافیک پیاده‌ها» روی پیشانی اقدام نمایند.

*دور دور کنندگان بی مجوز به سزای پیاده‌روی‌های ننگین خود خواهند رسید.

-خوشبختی چیست؟
-اینکه ما شاخ نظام سلطه را شکسته‌ایم.

-بدبختی چیست؟
-همین خوشبختی‌ای که در تمام دنیا فقط ما از آن برخورداریم!

دستگاهی را به افرادی وصل می‌کنند. از آن‌ها می‌خواهند جمله‌ای را بگویند تا اگر اشتباه باشد دستگاه زنگ بزند

یک سیاستمدار: دستگاه با شنیدن عبارت: «حقیقتش را بگویم» زنگ می‌زند.

یک نسل زد: دستگاه با شنیدن:«هر چی شما بگین» زنگ می‌زند.

یک مسئول اجرایی: دستگاه با شنیدن:«فکر همه جاشو کردیم» زنگ می‌زند.

یک مسئول اقتصادی: دستگاه با شنیدن: «به مردم اطمینان می‌دهیم» زنگ می‌زند.

یک مسئول سیاست خارجی: دستگاه با شنیدن: «در گفتگوها به نتایج خوبی رسیدیم» زنگ می‌زند.

یک مسئول قضایی: دستگاه با شنیدن: «بر اساس اعترافات متهم» زنگ می‌زند.

یک رهبرخودخواندۀ اپوزیسیون: دستگاه با شنیدن «عزیزانم، کمک در راه...» دستگاه هی تکان می‌خورد و زنگ می‌زند.

یک نهیلیست: دستگاه با شنیدن: «من اعتقاددارم که...» زنگ می‌زند.

یک رفرمیست: دستگاه با شنیدن: «تجربه نشان می‌دهد که اصلاحات تنها راه حل...» چرتش می‌گیرد و اصلاً حواسش نیست که باید زنگ بزند!

یک مجری اخبار تلویزیون دولتی: دستگاه همین‌جوری مدام زنگ می‌زند!

...و بالاخره یک مسئول خیلی بالا: دستگاه با شنیدن: «سرنوشت و زندگی مردم برای من خیلی مهم است» هنگ می‌کند، از کار می‌افتد و اصلاً زنگ هم نمی‌زند!...

به بهانۀ درگذشت زنده‌یاد، جواد مجابی
نشریۀ نگاه نو در آخرین شماره سال 1404 از همکارانش خواست بهترین کتابی را که طی سال خوانده‌اند به صورت کوتاه معرفی کنند. حاصل پاسخ من به این درخواست، معرفی رمان شب ملخ بود که در فاصله میان دو جنگ و کشتار هولناک دیماه، روزآمد و حس کردنی می‌نمود:

اگر بخواهم از اثر طنزآمیز متفاوتی که در سال جاری منتشرشده است نام ببرم، یک عنوان در ذهنم برجسته می‌شود و بر آثار دیگر سایه می‌اندازد: شب ملخ نوشتۀ جواد مجابی
کتاب با تصویر روزهای موشک‌باران تهران در جنگ هشت‌ساله آغاز می‌شود؛ سه انفجار در محل‌های پزشکی قانونی، گورستان شهر و یک نقطه نامشخص اتفاق می‌افتد، ماجرا در یک فضای آخرالزمانی پیش می‌رود و پیامدهای هولناک انفجارها و هم‌نشینی زندگان و مردگان با زبانی سینمایی توسط یک راوی بازگو می‌شود و در کنار صحنه‌های دیگری از جنگ و پیامدهای آن می‌نشیند تا همه در کنار هم گرد مرگی را که بر شهر و بر سرزمین پاشیده‌ شده است به نمایش بگذارند.
اما هنر مجابی این است که عنصر طنز را با این فضای عجیب‌ و هولناک عجین کرده و آن را در ساختار رمان تنیده است. این طنز به‌روشنی در تمامی اثر به چشم می‌آید و گاه چنان بر فضای آن حاکم می‌شود که رمان را یکسره به سمت‌وسوی طنز می‌کشاند. کتاب عناصر آثار پست‌مدرن را در خود دارد. ترکیب قالب‌های نگارشی مختلف از گزارش روزنامه‌ای و روایت داستانی گرفته تا یادداشت نویسی و شعر، درهم‌ریختگی زمان و مکان، تغییر زاویۀ دید، بینامتنیت، ساختار تکه‌تکه اثر (که حس غریب شهر ویران‌ را در ذهن می‌نشاند) از آن جمله است. استفاده از این شگردها در اثر با طنز همراه است؛ توگویی بازگویی عمق فاجعه جز با زبان طنز ممکن نیست!
گرفتنِ فاصلۀ انتقادی از سوژه، اقتضای آفرینش طنز است. مجابی در شب ملخ بافاصله به جنگ نگاه می‌کند، این امر امکان درگیری عاطفی و شعاری با آن را از او می‌گیرد، کمک می‌کند که ابعاد فاجعه‌بار جنگ را ببیند و رها از کلیشه‌ها، به روایت پیامدهایش بنشیند. کتاب، زبان و نگاهی کنایی دارد و مجابی از طنز بالاترین بهره را برای انتقال این نگاه و زبان برده است تا در سایۀ روایت جنگ به هراس‌ها و ناامنی‌ها و خرافاتی که در رفتار فردی و اجتماعی ما لانه کرده است بپردازد. در کتاب عبارات کلیشه‌ای در جای خود نمی‌نشینند و هجو می‌شوند. مثلاً بعد از «انفجار هولناک»، گزارش می‌شود که: «هواپیماهای دشمن پس‌ازاین عمل مذبوحانه در تاریکی شب متواری شدند» یا درجاهایی دیگر، طنز عبارتی حالتی کنایی به خودش می‌گیرد. در گردهمایی شهر، «چند کلاه‌بردار محترم» هم شرکت دارند؛ یا در بروشور اجرای نمایشی به نام «پایتخت مجروح»، روی کلمۀ مجروح را خط می‌زنند و می‌نویسند: «پیروز». اما این طنز در عبارت نمی‌ماند و در موقعیت‌ها هم جاری می‌شود. تضاد، تناقض، بزرگنمایی و کوچک نمایی، شگردهایی است که با استفاده از آن مجابی به آفرینش موقعیت‌های طنزآمیز در اثر می‌پردازد. در رمان، شخصیت‌های تاریخی به میدان می‌آیند، افراسیاب به پاسبان رشوه می‌‌دهد و سعدی و شاعر نوسرا باهم بگومگو می‌کنند. البته نوع طنز رمان، بیشتر از نوع گروتسک است و طنزهای موقعیت از دل شرایط فاجعه‌بار بیرون می‌آیند. مثلاً رهبر ارکستر تالار رودکی، تپانچۀ کمری را بجای چوب رهبری گرفته و با آن در طول اجرا به اعضای بی‌انضباط گروه شلیک می‌کند.
با استناد به معرفی‌نامۀ چندسطری ابتدای کتاب، شاید بتوان ازنظر مجابی، مضمون اصلی اثر را شوخی با مرگ دانست ولی رمان از آن فراتر می‌رود. او بارها گفته که طنز را نگاهی تردید انگیز به وضعیت بشری می‌داند و مضمون آثار طنزش را وضعیت بشری قرار می‌دهد. شب ملخ، بازتاب این نگاه عمیق است. این است که برای مخاطب امروز لمس شدنی است و در آینۀ آن وضعیت اکنون خود را می‌بیند؛ چندان‌که شاید باور نکند انتشار اولیۀ کتاب مربوط به سال 1369 است که بعد از دو هفته جمع‌آوری و ممنوع شده و در سال جاری ویرایش جدید آن‌که عنوان: «چاپ اول» را روی پیشانی دارد توسط نشر وزن دنیا انتشاریافته است!

(گفتگو با خبرگزاری ایبنا، به مناسبت هفتادمین سالگرد خاموشی علی اکبر دهخدا)
-دهخدا با ابداع ستون «چرند و پرند» چه خلائی را در ادبیات مشروطه حس کرد که پیش از آن با شعر کلاسیک و یا مقالات جدی پر نمی‌شد؟
-خلأ بازتاب زبان و نگاه مشروطیت در طنز. مشروطه حرکتی دموکراتیک بود و زبان مغلق و خاصه پسند و با مخاطب محدود ادبی آن روزگار جوابگوی نیاز زمانه و بازتاب نگاه و زبان مردم نبود. دهخدا با درک این نیاز در آثار چرند و پرند زبان و دغدغه‌های مردم را انعکاس داد. در حقیقت زبان مردم را اعتبار ادبی بخشید و طنز را مردمی کرد که حرکتی نو و سنت‌شکن در ادبیات فارسی
بشمار می‌آید

-تنوع تیپ‌سازی در آثار دهخدا (مانند خادم‌باشی، دخو و آزاد خان) چه کمکی به نفوذ طنز او در میان طبقات مختلف جامعه می‌کرد؟
- تیپ‌سازی یکی از شگردهای آشنای طنز است که به نویسنده امکان بیشتری برای نزدیک شدن به موضوع می‌دهد و همچنین دست او را برای وارد ساختن زبان و ادبیات و نگاه شخصیت موردنظر باز می‌کند. درنتیجه چه‌بسا مخاطب خودش و شخصیت‌های دوروبرش را در آینه طنز ببیند، با آن همذات پنداری کند و این امر بر اثرگذاری طنز می‌افزاید. چندان‌که در چرند و پرند هم همین امر را می‌بینیم.

-مرز میان نقد تند سیاسی و حفظ اخلاق ادبی در آثار دهخدا کجاست و او چگونه از سقوط به ورطه هتاکی پیشگیری می‌کرد؟
-دهخدا از واژگان و عباراتی که خلاف اخلاق عمومی تصور می‌شد پرهیز داشت و همچنین آثارش کمتر به هجو می‌گرایید. فاصله گرفتن از سوژه، در موضع فراتر نشستن و بازی کردن با آن و درنیفتادن به ورطه عصبیت باعث می‌شود که نویسنده از هجو و هتاکی فاصله بگیرد و از زبان و قالب حساب‌شده‌تری استفاده کند. این ویژگی را در آثار او می‌بینیم. درآمیختن این ویژگی با تسلط بر ادب فارسی و استفاده از امکانات زبان فارسی و استفاده از صناعات ادبی اعم از ابهام و ایهام و کنایه و تجاهل‌العارف او را قادر ساخت که بدون استفاده از پرخاش و ادبیات هتاکانه حق مطلب را ادا کند و درعین‌حال آثاری قوی و ماندگار بیافریند. البته چرند و پرند دو دوره داشت. ابتدا در تهران منتشر می‌شد و بعد از استبداد صغیر تا چند شماره در سویس انتشار می‌یافت. دهخدا درچرند و پرندهای ایوردون سویس زخم‌خورده از شکست آرمان‌های مشروطه نگاهی به‌مراتب تلخ‌تر و گزنده‌تر از نوشته‌های پیشینش دارد. گاهی نوعی هجو هم در این بخش از نوشته‌هایش دیده می‌شود ولی عفت کلام را حفظ می‌کند و از: «گاو وزیر داخله، وزیر داخلۀ گاوهاست» فراتر نمی‌رود!

-آیا روح طناز و نکته‌سنج دهخدا در میان فیش‌های لغت‌نامه و امثال‌وحکم هم حضور دارد یا آنجا با شخصیتی کاملاً متفاوت روبرو هستیم؟
-خلق اثر پژوهشی اقتضای خود را دارد و با نگارش طنز متفاوت است. طبیعی است که دهخدا هنگام نگارش این دو اثر در مقام پژوهشگر بر منابع پژوهشی تکیه دارد و در بند آفرینش اثر ادبی نیست و نباید هم باشد. اگر امثال‌وحکم فرازهای طنز فراوان دارد و از منابع مهم در پژوهش‌های طنز بشمار می‌آید به خاطر آن است که شوخ‌طبعی و طنز در ادبیات عامیانه ما جاری است. البته چنین نیز می‌توان گفت که تسلط دهخدا به زبان و ادب فارسی و ادبیات عامیانه و شناخت او از طنز باعث شده که با دقت بیشتری به انعکاس زوایای شوخ طبعانه فرهنگ ایرانی بپردازد.

-ردپای سبک طنزنویسی دهخدا را در آثار طنزنویسان بزرگ پس از او (مانند نشریه توفیق یا طنزنویسان معاصر) چگونه ارزیابی می‌کنید؟
-دهخدا به‌حق پدر طنز معاصر فارسی است و طنز پس از چرند و پرند متأثر از سبک اوست. مهم‌ترینش واردکردن زبان مردم در طنز است. رد پای شگردهای او در ساختار اثر مثلاً مقدمه‌چینی، استفاده از ضرب‌المثل‌ها به‌عنوان مقدمه، دیالوگ، شکسته‌نویسی، عامیانه نویسی، حاشیه روی و استفاده از انواع صناعات ادبی اعم از تجاهل‌العارف، ایهام، بازی با واژگان و... به‌روشنی در آثار طنزنویسان پس از او دیده می‌شود. قالب‌های آثارش نیز توسط طنزنویسان پس از او استفاده شده است. دهخدا انجمن صوراسرافیل تشکیل داده و در «انجمن موقتی» شخصیت‌هایی را (دمدمی، خرمگس، سگ حسن دله و...) گرده هم آورده. عین همین شگرد را در آسمون ریسمون ایرج پزشکزاد در مجله فردوسی می‌بینیم که شورایعالی مرکب از دانشجو عزیزالله خان، رژیستور ممدخان و... تشکیل داده و از رهگذر دیالوگ میان آن‌ها طنز را پیش برده. همچنین شخصیت‌سازی کیومرث صابری در آبدارخانه گل‌آقا (با گرد هم آوردن شاغلام، ممصادق و...) که در همان چهارچوب است.

-نگاه دهخدا به مسائل زنان و بازتاب شخصیت زن در طنزهای او با توجه به بافت سنتی دوران مشروطه، چگونه تحلیل می‌شود؟
- نگاه او درد شناسانه است. به اقتضای بافت خانوادگی، فکری و فرهنگی جامعۀ آن روز به‌نقد باورهای خرافی، جهل و بی‌سوادی زنان عصر خود در مقام مقایسه با زنان اروپایی می‌پردازد و درعین‌حال به اجحاف‌هایی که نسبت به زنان در زندگی فردی و اجتماعی می‌شود می‌پردازد؛ بنابراین زن در آثارش زنی است بی‌سواد و جاهل و خرافی که در زندگی خانوادگی هم دستش به‌جایی بند نیست و قانون هم از او حمایت نمی‌کند. صیغه، چندهمسری و مواردی از این قبیل دستمایه تصویر بی‌پناهی و آسیب‌پذیری عاطفی و روانی زنان در محیط خانواده است. بنابراین نگاهی همدلانه با زنان دارد و درعین‌حال از نقد شرایط فکری و فرهنگی زنان نیز غافل نیست.

-استفاده دهخدا از فرم‌های غیرمعمول مثل نامه، خواب‌نامه یا اعلان چقدر در گیرایی مطالب او در نشریه صوراسرافیل مؤثر بود؟
بسیاری از قالب‌های ابداعی دهخدا مثل همین قالب‌هایی که نام بردید برگرفته از فرهنگ مردم و یا آمیخته با زندگی مردم بود. ازاین‌جهت برای مخاطب، ملموس و محسوس بود و این امر بر نفوذ نوشته‌هایش میان طیف‌های مختلف خوانندگان می‌افزود. مهم است که مخاطب قالبی روزآمد را انتخاب کند.

-دغدغه اصلی دهخدا در طنزنویسی را بیشتر اصلاح ساختار قدرت (سیاست) می‌دانید یا اصلاح رفتارهای فرهنگی و خرافات (اجتماع)؟
-به نظرم این دو قابل‌تفکیک نیستند. طنز چرند و پرند ارمغان رویکرد دموکراتیک مشروطه‌خواهی است و تعمیق اندیشه‌های مشروطه جز در سایه تحول فرهنگی و فکری در ذهن ایرانی ممکن نبود. پس او وقتی به اصلاح ساختار قدرت اشاره داشت بی‌شک ریشه‌های فرهنگی آن را هم در جامعه ایرانی می‌دید؛ بنابراین در آثارش از سویی استبداد و ارتجاع را نشانه می‌رود و از سوی دیگر تحجر، قشری نگری و عوام‌زدگی را.

-اگر امروز دهخدا زنده بود، به نظر شما بیشترین تمرکز او در نوشتن یک چرند و پرند مدرن بر کدام بخش از زیست اجتماعی و یا سیاسی ما می‌بود؟
-اگر امروز دهخدا زنده بود، می‌رفت دنبال تکمیل لغت‌نامه! همان‌طور که در سال 1301 در پاسخ به رعدی آذرخشی که به او گفته بود چرا دیگر طنز از نوع چرند و پرند نمی‌نویسید گفته بود: «آن آزادی دوره مشروطیت صغیر را که به برکت آن صوراسرافیل نوشته می‌شد و آن شور و شوق مردم را به من بدهید تا من دوباره به آن سبک و سیاق چیز بنویسم.» خلاصه اینکه طنزنویسی، ذهن رها و فضای آزاد می‌خواهد.