August 2020
July 2020
June 2020
May 2020
April 2020
March 2020
January 2020
December 2019
November 2019
September 2019
August 2019
April 2019
March 2019
February 2019
January 2019
December 2018
October 2018
September 2018
August 2018
July 2018
June 2018
April 2018
March 2018
January 2018
December 2017
October 2017
September 2017
August 2017
July 2017
May 2017
April 2017
March 2017
February 2017
January 2017
December 2016
November 2016
October 2016
September 2016
July 2016
June 2016
May 2016
April 2016
March 2016
February 2016
January 2016
December 2015
September 2015
July 2015
June 2015
May 2015
April 2015
March 2015
January 2015
December 2014
October 2014
September 2014
August 2014
June 2014
May 2014
April 2014
February 2014
December 2013
November 2013
October 2013
September 2013
August 2013
July 2013
May 2013
April 2013
March 2013
February 2013
January 2013
December 2012
November 2012
October 2012
September 2012
August 2012
June 2012
May 2012
March 2012
January 2012
December 2011
July 2011
June 2011
May 2011
April 2011
March 2011
February 2011
January 2011
December 2010
October 2010
September 2010
August 2010
July 2010
June 2010
May 2010
March 2010
February 2010
January 2010
December 2009
November 2009
October 2009
September 2009
August 2009
July 2009
June 2009
May 2009
April 2009
March 2009
February 2009
January 2009
December 2008
November 2008
October 2008
September 2008
August 2008
July 2008
June 2008
May 2008
April 2008
March 2008
February 2008
January 2008
December 2007
November 2007
October 2007
September 2007
August 2007
July 2007
June 2007
May 2007
April 2007
March 2007
February 2007
January 2007
December 2006
November 2006
October 2006
September 2006
August 2006
April 2006
March 2006
February 2006
January 2006
December 2005
November 2005
October 2005
September 2005
August 2005
July 2005
June 2005
May 2005
April 2005
March 2005
February 2005
January 2005
December 2004
November 2004
October 2004
September 2004
August 2004
July 2004
June 2004
January 2004
December 2003
November 2003
October 2003
September 2003
                
info at bbgoal.com
rouyasadr at yahoo.com


Enter Your Email
 





ویل کاپی به سعی نجف دریابندری
May 6, 2020


وقتی از زبان، سبک و پیشینه ادبی و هنری نجف دریابندری سخن می‌گوییم نمی‌توانیم به رویکرد مشخص او به طنز اشاره نکنیم، طنزی که از ذهن نکته‌یاب، طنز اندیش و پویای دریابندری ریشه می‌گیرد و وقتی در نثر چالاک و روانش جاری می‌شود به طنزی جاندار و شیرین می‌‌رسد. این بازیگوشی‌های قلم نه‌تنها در بسیاری از آثار پژوهشی و نقدهای ادبی او حضوری روشن دارد بلکه حتی وقتی در قالب دستور آشپزی درمی‌آید، کتاب مستطابی می‌سازد که از‌لحاظ برخورداری از ارزش ادبی طنز قابل‌بررسی است؛ امری‌ که بی‌شک در تاریخ کتاب‌های آَشپزی بی‌سابقه است! رویکرد جدی دریابندری به طنز در ترجمه‌هایش هم متجلی است، چه در انتخاب و معرفی آثار طنز و چه در وسواس او برای انتقال طنز اثر در عین وفاداری به زبان و سبک نوشته. این وسواس زمینه‌ آشنایی مخاطبان فارسی‌زبان با آثاری مهم و خواندنی از آثار طنز را (از بازمانده روز و بیلی باتگیت گرفته تا هاکلبری فین) فراهم ساخته است. در این میان باید از "چنین کنند بزرگان" نیز نام برد که به‌ظاهر، ترجمۀ کتابی از ویل کاپی است و یکی از مهم‌ترین و ماندگارترین فعالیت‌های ادبی دریابندری بشمار می‌رود. او با ارائه این اثر، سبکی را در طنز نوشتاری آفرید که از آن زمان تابه‌حال بارها و بارها چه در کتاب‌ها و چه در نشریات مورداستفاده طنزنویسان قرارگرفته است. جالب است که آثار کتاب "چنین کنند بزرگان" برخلاف سایر ترجمه‌های دریابندری (که سبک و زبان نویسنده اصلی اثر را منتقل می‌کند) چنان نشانه‌های روشنی از طنز خاص مترجم را داشت که مخاطب از همان ابتدا در اصالت کتاب شک می‌کرد تا آنجا که این شک به اصالت وجود نویسنده‌ای به نام ویل کاپی نیز کشیده می‌شد و توضیحات طنزآلوده و دوپهلوی دریابندری هم در زمینه وجود واقعی ویل‌کاپی چندان کمکی به روشن شدن قضیه نمی‌کرد! در سالنامه گل‌آقای 1376 گفتگویی خواندنی با دریابندری چاپ‌ شده که بیانگر تلقی او از طنز است. در خلال این گفتگو به ماجرای "چنین کنند بزرگان" نیز اشاره شده است. برای حل معمای این کتاب و نویسنده‌اش (که بعدها دستمان آمد از طنزنویسان برجسته نیمه اول قرن بیستم آمریکاست و وجود خارجی دارد) فرازی از این گفتگو که به ماجرای شکل‌گیری "چنین کنند بزرگان" می‌پردازد ممکن است برای علاقمندان مفید باشد:
*یک نویسنده آمریکایی به نام ویل کاپی هست، یعنی بود، چون حالا فوت شده. چند کتاب دارد که بهترینش همین کتاب است. تازه این کتاب کامل نیست. توی کتاب خود او چند قطعه دیگر هم هست که من ترجمه نکرده‌ام چون دور از فرهنگ ما بود. مثلاً هانری هشتم یا جورج سوم که هر دو پادشاه انگلیس بوده‌اند.
*تا جایی که من می‌دانم، اطلاعات کتاب کمابیش درست است و البته کتاب اصلش هم جدی نیست. درواقع مطالبش تاریخی است، نویسنده تاریخ را دست انداخته
*آن چیزی که باعث می‌شود اشخاص تصور کنند که من "ویل کاپی" را از خودم درآورده‌ام، ترجمۀ این کتاب است. من در این کتاب خیلی دست برده‌ام، چیزهایی را حذف کرده‌ام، چیزهایی را اضافه کرده‌ام. می‌دانید، در نقد ترجمه از این کارها ایراد می‌گیرند و من این کارها را کرده بودم! البته بستگی دارد به اینکه شما چه متنی را ترجمه کنید. مثلاً یک‌وقتی هست که شما یک متن فلسفی را می‌خواهید ترجمه کنید. باید قدم‌به‌قدم با نویسنده جلو بروید؛ اما در ادبیات مهم همان است که فرنگی‌ها به آن می‌گویند: "استیل نویسنده" یا به‌اصطلاح خود ما، سبک نویسنده. حتماً باید بگردید استیل نویسنده را پیدا کنید. اگر استیل پیدا شد و شما توانستید به یک‌زبانی که یادآور آن حال‌و‌هوای اصلی کتاب است حرف بزنید، آن‌وقت دیگر اگر شما یک لغتی را اشتباه فهمیدید و جایی لغزیدید، این دیگر به نظر من اهمیتی ندارد... اما خب این را اضافه کنم که در مورد ویل کاپی من استیل را هم عوض کردم؛ یعنی اینکه می‌بینید، استیل آن بابا نیست!
*من سعی کردم در ترجمه "چنین کنند بزرگان" طنز ویل کاپی را که از نوع طنز آنگلوساکسون است به طنز ایرانی مبدل کنم و این‌‌‌طور که در طول این سال‌ها فهمیده‌ام، ظاهراً در این کار موفق هم شده‌ام.
*آقای شاملو که دوست من بود، آن موقع سردبیر مجله خوشه بود. یک روزی به من گفت: چیزی داری به من بدهی در مجله چاپ کنم؟ گفتم: یک کتابی دارم می‌خوانم که طنز و شوخی است و قطعاتش هم نسبتاً کوتاه است، اجازه بدهید چندتایش را ترجمه کنم. اگر خوب درآمد، بدهم چاپ کنید. بعد رفتم نشستم یکی از آن‌ها را ترجمه کردم. اولین قسمتی که ترجمه کردم، داستان اسکندر بود. ترجمه کمابیش نزدیک اصل بود. بعد که خودم خواندم، دیدم چیز بی‌مزه‌ای است، یعنی این‌که خواننده فارسی‌زبان چیزی از آن دستگیرش نمی‌شود. کتاب را کنار گذاشتم و نشستم آن تکه را بازنویسی کردم. در عمل کار تغییر کرد و به این صورت درآمد که درواقع می‌شود گفت طنزش، طنز ایرانی است، دیگر فرنگی و خارجی نیست. در ترجمه قسمت اول، آن استیل را که می‌خواستم، پیدا کردم و دیگر ترجمه قسمت‌های بعدی مشکل نبود.
*بعدازاین که چند قسمت در خوشه چاپ شد، مجله تعطیل شد. من هم این را رها کردم و کتاب ماند و چند سال گذشت. یک روز جوانی به اسم "پرویز اسدی زاده" آمد سراغ من و گفت: من در انتشارات پیک کار می‌کنم و به فکرم رسیده که این مقالات ویل کاپی را که در خوشه چاپ‌شده، جمع بکنم و به‌صورت کتاب دربیاورم. گفتم: این‌که در مجله چاپ شده، چیز زیاد جالبی هم نیست. گفت: نه؛ من فکر می‌کنم اگر چاپ شود خواننده دارد؛ ایشان رفت و مقالات را جمع کرد و آورد و گفت: من از شما خواهش می‌کنم که اگر می‌توانید، چندتای دیگر هم به این تکه‌ها اضافه کنید. گفتم: بسیار خوب. سر ذوق آمدم و چند داستان دیگر هم اضافه کردم. بعد به سرم زد که بنشینم و باز این‌ها را تغییر بدهم. حالا اگر شما خوشه را ببینید و با کتابی که چاپ شده است مقایسه بکنید، خواهید دید که تفاوت زیادی دارد. یک مقدارش برای این است که آقای شاملو در مطالبی که چاپ می‌کرد دست می‌برد. من وقتی خواستم آن تکه‌ها را به‌صورت کتاب چاپ کنم، آن دست‌کاری‌ها را حذف کردم و یک مقداری هم دوباره بازنویسی کردم. خود این باعث شد که باز این مطالب از اصل انگلیسی‌اش دورتر بشود. تقریباً تمام حاشیه‌ها را هم خودم نوشتم. البته اصل کتاب هم مقداری حواشی داشت ولی به درد ترجمه فارسی نمی‌خورد.
*من فکر کردم که این متن می‌تواند وسیله و دستاویزی باشد تا یک ‌مقدار از مسائل داخلی خودمان را هم در آن مطرح کنم. حالا عجیب این است که من تا قبل از‌ آن، در این زمینه (طنز) کار نکرده‌ بودم؛ یعنی وقتی این کتاب منتشر شد، خیلی از خوانندگان می‌گفتند: این آدم چه‌ جوری با این قیافه عنق و اخمو چنین چیزی نوشته است؟!
*اسم اصلی کتاب را اگر بخواهید بدانید، این است: "انحطاط و سقوط غالب اشخاص". این عنوان به درد ما نمی‌خورد. بالاخره یکی از روزها جرقه‌ای در ذهن من زد که این، هرچی هست، مربوط به بزرگان است و این مصرع از مطلع قصیده عنصری:"چنین کنند بزرگان چو کرد باید کار" یادم افتاد و به چند تا از دوستان هم گفتم. بیشترشان پسندیدند. خود من اول شک کردم؛ اما بعدها گذاشتیم و دیدیم که گرفت.



نظر خود را بنویسید:

(If you haven't left a comment here before, you may need to be approved by the site owner before your comment will appear. Until then, it won't appear on the entry. Thanks for waiting.)

                   

                

       


: